تعریف خود باوری وعزت نفس

خود باوری معرف مهمترین جنبه ی شخصیت افراد می باشد که به شناسایی انسان از خود اشاره دارد. آنچه که ما از شخصیت خود می دانیم ناشی از مجموعه یی از اطلاعات وشناخت فرد از ویژگی های شخصی وعقاید خود میباشد که جنبه ی توصیفی ندارد...


خود باوری درارتباط با دو عامل دیگر قرار دارد، مهارت ها وتوانایی های فرد وعزت نفس، هرچه توانائی ها ومهارت های فردی افزایش یابد، نقشه ی شناختی فرد از خودپیچیده تر وگسترده تر می شود،لذا با افزایش مهارت ها وتوانائی های فردی ، خودباوری عمیق تر می شود.عزت نفس نیز جبنه ی قضاوتی وارزشیابی فرد از خود می باشد، یعنی فردی که از خودآگاهی برخوردار است، نوعی ارزش گذاری بر روی صفات خود دارد و چنانچه این ارزش گذاری منفی باشد، عزت نفس خدشه دار می شود. بنابراین عزت نفس عبارت است از ارزشی که اطلاعات درون خود پنداره (خود باوری ) برای فرد دارد واز اعتقادات فرد درمورد تمام صفات و ویژگیهایی که در اوست ناشی می شود .عزت نفس از تفاوت بین خود ادراک شده با خود ایده آل ناشی می شود.چنانچه فاصله ی میان خودواقعی با خود ایده آل زیاد باشد، عزت نفس پایین می آید ، در حالی که تفاوت وفاصله ی کم میان این دو حاکی از عزت نفس بالا می باشد. عزت نفس درجه ی تصویب ، تأیید ، پذیرش وارزشمندی است که نوجوان نسبت به خویشتن احساس می کند . این احساس ممکن است درمقایسه با دیگران باشد، ویا مستقل از آنان وهر چه خود ایده آل با خودواقعی یا خویشتن فرد نزدیک تر باشد، عزت نفس فرد بیشتر وشخصیت وی متعادل تر می گردد. اهمیت عزت نفس وخود باوری بعد از بلوغ هریک از صفات روبه تکامل میروند وقوی و قوی تر می شوند، کسانی که محجوبند ، بیشتر مقید به قیود اجتماعی می شوند وآنان که گستاخ وبی پروا هستند، بیشتر بر فعالیت های روزانه ی خود افزوده و آنها را بی پروا انجام می دهند. بنابراین در دوره ی بلوغ ، صفات در زمینه ی شخصیت نوجوان نفوذ می کنند وثابت می شوند، لذا شکل گیری شخصیت دراین دوره آغاز می شود. از مهمترین صفات شخصیتی خود باوری وعزت نفس می باشد؛ زیرا سایر صفات شدیداً تحت تأثیر این مشخصه های شخصیتی قرار دارند . عزت نفس و خود باوری مثبت در شخصیت فرد موجب رشد و موفقیت وی می گردد وبرعکس پایین بودن آن موجب بسیاری از بدبختی ها وانحرافات می شود.عمیق ترین شکل تعهد ومسئولیت در زمانی روی می دهد که عزت نفس شخص در معرض خطر قرار می گیرد . یعنی اگر کسانی که واجد عزت نفس بالامی باشند، به نحوی ابلهانه ویا بی رحمانه رفتار کنند، بیشتر از دیگران احساس نا هماهنگی ونا خوشایندی (نا راحتی وجدان) می کنند. حال اگر شخصی عزت نفس اندکی داشته باشد،اگر مرتکب عملی ابلهانه یا غیر اخلاقی شود ،احساس نا هماهنگی زیادی نمی کند، زیرا این عمل با این شناخت از خود که من آدم لا ابالی هستم، هماهنگ وسازگار است. یعنی چنینی فردی انتظار انجام کارهای ناشایست از خود را دارد. زیرا ارتکاب عمل خلاف ، با خود پنداره ی اوهماهنگی دارد.عزت نفس علاوه بر تأثیری که برجلو گیری از رفتار انحرافی دارد،بر سایر عملکردها وصفات شخصیتی نیز تأثیر گذار می باشد. کوپر اسمیت درتحقیقات خود به این نتیجه رسید که کودکان برخوردار از عزت نفس بالا افرادی هستند که با احساس اعتماد به نفس وبهره گیری از استعداد وخلاقیت خودبه ابراز وجود می پردازند وبه راحتی تحت تأثیر شرایط محیطی قرار نمی گیرند. هالتون وبوریش (1979)تأثیر عزت نفس را در کاهش اضطراب نشان دادند فریزرو ویلی (1967)نشان دادند که دانش آموزانی که عملکرد تحصیلی بهتری دارند، واجد خود باوری مثبت تری در رابطه با توانایی های خودمی باشند.6شاید شگفت اور باشد که عزت نفس می تواند توانایی تحمل درد را افزایش دهد.

لیت (1998) به خوبی نشان داد که عزت نفس سبب میشود که افراد برخورد واقع بینانه تری نسبت به مسایل ومشکلات پیدا کنند. درپی مطالعاتی که توسط محققان مختلف انجام شده ، مشخص شده است که درافراد دارای عزت نفس پایین، علایمی نظیر : شکایت جسمانی ، افسردگی ، اضطراب ، کاهش سلامت عمومی بدن ، بی تفاوتی واحساس تنهایی ، تمایل به ابراز شکست به دیگران ، عدم رضایت از شغل وزندگی ، کاهش عملکرد، عدم موفقیت در ومشکل داشتن در روابط بین فردی گزارش شده است

مولفه های اساسی عزت نفس

پنج مولفه عزت نفس از دیدگاه جامع نگر " اینرونر" در ذیل مطرح شده است ،

- امنیت :احساسی از اطمینان قوی است که شامل این نکات می شود ،احساس راحتی، ایمنی ،وقوف در آنچه که  از وی  انتظار می رود، توانایی  وابستگی به افراد وموقعیت ها ودرک قواعد ومحدودیت ها ، دارا بودن احساس  قوی امنیت(می توانم از پشتیبانی دیگران برخوردار شوم)پایه ای است که ساختار مولفه های دیگر بر آن اساس پایه ریزی می گردد از این رو کودکان باید  قبل از  انجام  هر عملی نسبت به  آن اطمینان خاطر حاصل  نمایند ،چنانچه  کودک  احساس ناراحتی نماید(نسبت به  آنچه  که  از  من انتظار می رود مطمئن نیستم )در جذب مولفه های دیگر عزت نفس با مشکل مواجه خواهد شد.

- خودپذیری :احساس فردیتی است که اطلاعاتی درباره خود وتوصیف دقیق و واقعبینانه از خود را بر حسب نقش ها ،اسنادها و ویژگی های جسمانی در بر می گیرد.کودکانی که  واجد  خودپذیری  قوی باشند (من خودم را دوست دارم ومی پذیرم ) احساسفردگرایی ، شایستگی، کفایت  وتحسین از خود  دارند و کودکانی  که احساس خود پذیری

ضعیفی دارند (من خود را دوست ندارم) در پذیرش خود فاقد اراده اند.

-  پیوند جویی :احساسی از پذیرش ومقبولیت است  بویژه  در روابطی که مهم قلمداد می شوند ، همچنین به  معنای احساس  پذیرفته شدن   ومورد احترام  قرار گرفتن از سوی دیگران به کار می رود.کودکانی که دارای احساسات پیوند جویی قوی باشند(احساس تعلق داشتن) رابطه  راحت و رضایتمندی با دیگران برقرار می کنند ،حال آن که احساس پیوند جویی ضعیف  در کودک (کسی نمی خواهد با من باشد) منجر به انزوا طلبی واحساس بیگانگی وی خواهد شد.

- شایستگی:این مولفه  به احساس موفقیت و فضیلت  درکارایی اشاره  دارد وشامل وقوف بر نیرومندی ها ، توانمندی ها و پذیرش ضعف ها نیز می شود .کودکانی که  واجد حساس شایستگی می باشند (من احساس توانایی می کنم  بنابراین می توانم  با هر خطری روبه رو شوم) در بیان تصورات وعقاید خود در ارتباط  با دیگران  بی پروا می باشند اما کودکانی که از  شایستگی  لازم  برخوردار نیستند (نمی خواهم کوشش کنم) خود را ناتوان می انگارند و  موفقیت های خویش را به بخت واقبال نسبت می دهند ونمی خواهند فرصت هایی در جهت نیل  به موفقیت داشته باشند ،آن ها  رفتارهای خود مغلوبانه دارند واحساس کفایت شخصی نمی کنند.

- تعهد : در این  مولفه  دارا بودن هدف و انگیزه درزندگی مورد نظراست بطوری که به خویشتن اجازه دهد  تا اهداف  واقع بینانه  و قابل حصولی داشته باشد ودر قبال پیامد های تصمیمات خود احساس مسئولیت نماید .کودک برخوردار از احساس تعهد  قوی (من اهداف مهمی دارم) قادر است  عملی را آغازکند وبر اساس طرح ونقشه آن را پی گیری کند اما کودکی که حس تعهد ضعیفی دارد (من گیج هستم ونمی دانم چه باید بکنم ) در قبا ل اعمال خود  مسئولیتی  احساس  نمی کند و در هنگام مواجهه با مشکل راه حل های مختلف را مورد کاوش قرار نمی دهد.

 

آموزش روش هایی برای افزایش اعتماد به نفس

 

*   بر نقاط قوت تاکید کنید :  برای  سعی  کردن به خودتان نمره مثبت بدهید ،با تمرکز بر کارهایی که قادر به انجامش هستید  به  جای  اینکه  فقط بر نتیجه نهایی تمرکز کنید به  خودتان برای تلاشهایتان جایزه بدهید.

اگر به  جای  اینکه  از کارهایی  که  باید  انجام بدهید شروع کنید ،از کارهایی که می توانید انجام دهید شروع کنید ،این  به  شما  کمک  می کند  تا  بتوانید در حیطه اجتناب  ناپذیر محدودیت هایتان زندگی کنید.

* ریسک کنید :به تجربه های جدید به عنوان  فرصت هایی برای یادگیری نگاه کنید ، به  جای اینکه به اتفاقی که در آن یا می برید یا می بازید، این کار به شما کمک می کند تا با آغوش باز با اتفاقات جدید برخورد کنید ومی تواند  پذیرش شما را نسبت  به خودتان  بالا ببرد،اگر این کار را نکنید هر فرصتی می تواند به  موقعیتی برای شکست خوردن  تبدیل شود و از رشد شخصی جلوگیری می کند.

از گفتگوی درونی استفاده کنید : از گفتگوی درونی به عنوان وسیله ای برای مقابله با فرضیات مخرب استفاده کنیدتمرین کنید تا مچ خودرا حین این فرضیات بگیرید،سپس  به خودتان بگویید :" بس کن " وآن را با یک فرضیه منطقی تر جایگزین کنید مثلا اگر مچ خود را می گیرید که انتظار بی عیب بودن دارید به  خودتان  یادآوری کنید که شما   نمی توانید همه ی کارهارا بی عیب ونقص انجام دهید ،فقط می توانید برای انجام دادن کارها تلاش کنید و می توانید سعی کنید که  آن ها را خوب انجام دهید.این به شما کمک  می کند تا خودتان را قبول  داشته  باشید در حالیکه هنوز برای پیشرفت تلاش می کنید.

ارزشیابی خود: یاد بگیرید که خودتان  را بصورت  مستقل  ارزیابی کنید ، این به شما  کمک می کند تا  از احسا س پریشانی و آشفتگی  که  به  خاطر تکیه  کردن درست به توقعات  و نظرات  دیگران  پیش می آید  دوری کنید،اگر به احساسات  درونی خودتان  نسبت به رفتار،کار و... خودتان تمرکز کنید هوش و شعورتان نسبت به خود بیشترمی شود و این  شعور به  شما  کمک  خواهد  کرد  تا  به  راحتی قدرت شخصی تان را به دیگران تسلیم نکنید.

طبع شوخی : سعی کنید یاد  بگیرید که  وقتی کار اشتباهی  می کنید  بتوانید به خودتان  بخندید  واین  موقعیت ها  را به  عنوان  بخشی  از انسان بودنتان قبول کنید،این به شما      کمک  می کند  تا  اعتماد  به  نفس بیشتری  داشته  باشید و بتوانید ارتباطتان را با بقیه  بهبود  ببخشید. 

* آگاهی باشیم که  ارزش ما  به  عنوان یک انسان بستگی به داشتم وزن ایده آل ،زیرک  ترین ، باهوش  ترین ، محبوبترین بودن، بالاترین  نمره یا  رتبه را داشتن ،شوخ طبع ترین بودن، خوش لباس ترین  بودن، بهترین  خانه  و ماشین  را داشتن  نبوده وتنها به خودمان بستگی دارد.

* توانایی ها، استعدادها و موفقیت های خود را جشن بگیریم.

* خود را به خاطر اشتباهاتی که مرتکب شده ایم عفو کنیم.

* با حقوق فردی خود آشنا شده و از آن ها پیروی کنیم.

* از تحقیر و سرزنش خود دوری کرده و مثبت اندیشی را فرا بگیریم.

بیاموزیم که با پشتکار و سماجت قادر خواهیم بود به موفقیت دست یابیم.

بیاموزیم که نیازی به تلاش بی وقفه برای کامل گشتن نداریم.

* خودمان تعیین کننده مفهوم موفقیت باشیم.

بر روی نقاط ضعف خود تمرکز نکنیم ،هر انسانی نقاط ضعف خاص خود را دارد.

* خود را بر اساس  یک  سری  استانداردهای  منطقی و دور از دسترس مورد قضاوت قرار ندهیم.

* یاد بگیریم که ما یک  انسان منحصر به فرد بوده وتنها خود مسئول تصمیم گیری های  زندگی مان هستیم.

 

 منابع

 

 اسلامی نسب،علی. روانشناسی اعتماد به نفس. تهران:انتشارات مهرداد،1373.

 براندن،ناتانیل. روانشناسی حرمت نفس . (مترجم: جمال هاشمی).تهران: نشر سهامی،1381.

 داکو،پیر.روانشناسی اعتمادبه نفس " چگونه اضطراب و خجالت را درخود از بین ببریم ؟" (مترجم:کامبیز منصور    قناعی).تهران:کانون فرهنگی انتشارات درایت،1377.

کلمز،هریس.کلارک،افیربین.روش های تقویت عزت نفس درنوجوانان. (مترجم:پروین علیپور).مشهد:انتشارات آستان قدس رضوی،1373.

لیندن فیلد،گیلد. اعتمادبه نفس در نوجوانان .(مترجم:توراندخت تمدن).انتشارات نقش ونگار،1384).

گرداوردنده :  فرشته شکیباییان