شخصیت سالم

 

وجود یك شخصیت سالم در جامعه پُرتنش و استرس‏زاى امروزى از دیدگاه بسیارى از افراد، افسانه‏اى و غیر واقعى جلوه مى‏كند؛ امّا آنچه مسلّم است، وجود »شخصیت سالم« واقعیتى انكار ناپذیر است و شادابى، نشاط، لذّت بردن از زندگى و هدفمندى در آن، مستلزم داشتن شخصیت سالم است...


 كسب شخصیت سالم - كه آرزوى بسیارى از افراد جامعه است -، چندان دور از دسترس نیست و به نظر مى‏رسد كه مى‏توان از طریق آشنایى، معیارهاى سلامت روانى و تطابق آن با
ویژگى‏هاى شخصى، تعامل مثبت با افراد و محیط پیرامونى و اجراى اصول صحیح و راستین معنوى در زندگى به گونه‏اى عملى به آسیب شناسى پرداخت و عوامل آسیب رسان به
شخصیت سالم را شناسایى كرد و با اصلاح و زدودن همه جوانب منفى احتمالى، در كسب شخصیتى سالم كوشش نمود.
 در واقع باید اقرار كرد كه سلامت روانى و جسمانى، خواست همه انسان‏هاست و آرزوى داشتن شخصیت سالم، گامى به سوى رشد و تعالى معنوى نیز محسوب مى‏گردد.

 نخستین گام

 »شخصیت سالم« حاصل خیالپردازى یك رمان‏نویس یا توهّمات یك انسان رؤیایى نیست؛ بلكه رؤیایى است كه به راحتى در قالب واقعیت مى‏گنجد و به بالندگى و سازندگى در زندگى كمك بسیار مى‏كند. نخستین گام و در واقع، طلیعه تحقّق یك شخصیت سالم، اراده و خواست فرد است و شخص، كافى است كه تصمیم بگیرد و به آن عمل كند. در این زمینه، روان شناسان و صاحب‏نظران متعددى از جمله: گوردون آلپورت، اریك فِروم، آبراهام مَزلو، وین‏دایر، كارل راجرز و بسیارى دیگر، به بحث و ارائه دیدگاه‏هاى نو پرداخته‏اند و برخى از آنها توانسته‏اند با ترسیم الگویى صحیح از یك شخصیت سالم، به بسیارى از ابعاد وجودى این انسانِ با ثبات و با اراده پى ببرند.
 روان‏شناسان، چه مى‏گویند؟

 در روان‏شناسى معاصر، براى شخصیت سالم، ویژگى‏هاى مثبت و پایدارى مطرح است كه مرور این گونه ویژگى‏ها، خود به تقویت اراده، معنویت و بهره‏گیرى از روش صحیح چگونه زیستن، كمك شایانى مى‏كند. یك شخصیت سالم از بزرگ‏ترین خصوصیت خود یعنى »خلّاقیت« استفاده فراوان مى‏برد و توانایى خاصى در خلاقیت دارد وتنها در یك جهت و یك بعد، سیر نمى‏كند؛ بلكه در همه جنبه‏هاى زندگى و ابعاد آن، هنر نمایى مى‏كند.

 او را نمى‏توان در یك ردیف شغلى، سطح مادى، فرهنگى، و محدوده جغرافیایى محدود كرد؛ زیرا او داراى خصوصیاتى است كه با آنچه كه عوام به آنها دل بسته‏اند یا در آنها دغدغه دارند، متفاوت است.

 او از زندگى راضى است و همه چیز زندگى را دوست دارد، ویژگى‏هاى ظاهرى(فیزیكى)خویش را كاملاً پذیرفته و با آنها به خوبى كنار آمده است، دنیا را بدون ظواهرش پذیرفته و از گردش روزگار، نهایت لذت را مى‏برد، رخوت و خستگى در او جاى ندارد، هم از كار و هم از تفریح، لذّت مى‏برد و به همین خاطر از كار، خسته نمى‏شود.

 او با ناملایمات زندگى برخوردى مناسب و ملایم دارد و همواره به این‏گونه ناملایمات به چشم تجربه مى‏نگرد و از آنها چشم اندازى مثبت در آینده ترسیم مى‏كند.

 یك شخصیت سالم، همواره آگاهانه و معقول عمل مى‏كند، از قید و بندهاى گذشته، آزاد است، كارهاى عادى و روزمره را به گوشه‏اى كنار مى‏زند و در كند و كاو تجربه‏هاى تازه است. با نگاهى معقول و منطقى به آینده و با در نظر گرفتن این واقعیت كه در »حال« زندگى مى‏كند، به پیش مى‏رود.
 او در اطراف خود، حصارى زیبا ساخته كه از ذهن او حراست مى‏كند و در واقع، نگهبان ورودى ذهن اوست و به هر فكرى اجازه ورود نمى‏دهد مگر این كه توسط این حصار، پالایش شود.
 او بیشتر گوش مى‏كند، سبك و سنگین مى‏كند، اسیر هیجانات زودگذر نمى‏شود و با لبخندى ملایم و آرام با بسیارى از قضایا برخورد مى‏كند و به همین دلایل، به سادگى در دام احساسات و هیجانات منفى خود اسیر نمى‏شود.

 هفت معیار

 گوردون آلپورت، یكى از نخستین روان‏شناسانى بود كه توجه خویش را به »شخصیت سالم« معطوف داشت و در این زمینه، حرف زیادى براى گفتن داشته است. از دیدگاه آلبورت: گسترش مفهوم »خود«، برقرارى ارتباط صمیمانه با دیگران، رسیدن به امنیت عاطفى، داشتن ادراك واقع بینانه، شناخت مهارت‏ها و وظایف خود، عینیّت بخشیدن به »خود« و  و فلسفه یگانه سازى،هفت معیار شخصیت سالم به شمار مى‏روند.

 یك شخصیت سالم با وجود این كه ارتباطى بسیار صمیمانه با دیگران دارد و نسبت به خانواده و اطرافیانش مهرورزانه و عاشقانه برخورد مى‏كند، امّا به استقلال خود در روابطش بسیار بسیار بها مى‏دهد و سعى مى‏كند كه خلوت و تنهایى اختیارى و آگاهانه خود را نیز پیوسته حفظ كند؛ زیرا او براى دنیاى درون خود، اهمیت بسیارى قائل است و به محافظت هوشیارانه از دنیاى زیباى درون خویش مى‏پردازد.

 او به گونه‏اى با وابستگى‏ها مخالف است و عقیده دارد كه وابستگى، وى را از خلاقیت و خود شكوفایى باز مى‏دارد. او هرگز به دنبال جلب تحسین و تمجید دیگران نیست و البته این بدان معنا نیست  كه آثار مثبت تشویق را در نظر نگیرد؛ امّا هرگز به كارى كه نوعى خودنمایى و خرید تحسین دیگران باشد، دست نمى‏زند.

 تأثیر محیط

 با همه این تفاسیر نباید تأثیر اجتماع و فرهنگ رایج در آن را در فرایند تكامل شخصیت سالم نادیده گرفت. جامعه ناسالم در میان اعضاى خود، دشمنى، بدگمانى، بى‏اعتمادى و ده‏ها خصلت نامطلوب به وجود مى‏آورد كه مانع از رشد بسیارى از افراد جامعه مى‏شود.
 مَزلو، روان‏شناس انسان‏گرا، معتقد است كه »شخص سالم« در حال خود شكوفایى یا تحقّق بخشیدن ذات خود است و شخصى است كه شایستگىِ بودن و شدن را داراست. او بارها به
بررسى خصوصیات و ویژگى‏هاى شخصیت سالم مى‏پرداخته است.

 داشتن درك درست از واقعیت، توانایى گسترش روابط صمیمانه، خلاقیت و نیز برخوردارى از رفتار اخلاقى مبتنى بر اصول معنوى، ویژگى‏هاى دیگرى است كه مَزلو از آنها به عنوان مؤلّفه‏ها یا عناصر سازنده شخصیت سالم، یاد مى‏كند. مزلو، همچنین معتقد است افرادى كه خواستار »خودْ شكوفایى« هستند، پیش از آن، نیازهاى سطوح پایین‏ترشان (یعنى نیازهاى جسمانى، ایمنى، تعلّق، محبّت و احترام) را برآورده ساخته‏اند، دچار بیمارى‏هاى روانى نیستند و زمینه فعلیت بخشیدن توانایى‏ها و قابلیت‏هایشان را فراهم آورده‏اند و به بلوغ و سلامت روان دست یافته‏اند.

 او ویژگى دیگر افراد خود شكوفا را داشتن ادراك صحیح از واقعیت‏هاى موجود و شناخت عینى اشخاص پیرامون خود(به همان گونه كه هستند) مى‏داند.

 یكى دیگر از خصوصیات مورد بحث شخصیت سالم در جامعه امروزى - كه درست در مقابل ویژگى‏هاى شخصیت ناسالم قرار دارد - بى‏تكلّف بودن و بى‏ریایى است. او خود را بیش از آنچه كه هست، بزرگ نمى‏كند و به قول امروزى: »خود را گم نمى‏كند«. او در انسان‏ها تفاوت‏هاى ظاهرى را نمى‏بیند و از اظهار نظر و انفعال در مورد آنچه كه براى وى مسلّم نشده است، اجتناب مى‏ورزد؛ در حالى كه شخصیت‏هاى ناسالم، جهان را با قالب‏هاى ذهنى خویش ادراك مى‏كنند و همیشه درصددند تا آن را با اجبار فراوان، به همان شكل ترس‏ها، نیازها و ارزش‏هاى خود
درآورند.
 یكى دیگر از خصوصیات قابل توجه »شخصیت سالم« وجود شور و شوق و عشق فراوان است كه باعث مى‏شود تا او را همواره سرحال و پر انرژى نشان دهد. او به دفع احساسات مخرّب مى‏پردازد و جاى آنها را با احساسات مثبت پر مى‏كند. او واقع بین است و مردم را همان گونه كه هستند مى‏پذیرد و هرگز از جامعه، تصویرى رؤیا گونه نمى‏سازد ناهنگام مواجهه با واقعیت، با احساس حسرت، دلسردى و نفرت مواجه شود. او همواره با تعقّل، عشق مى‏ورزد و در واقع، عاشقى عاقل است.

 
 منابع
 1 . آناتومى جامعه، فرامرز رفیع‏پور، تهران: شركت سهامى انتشار، 1378.

 2 . »تصویرى از شخصیت سالم«، وین دایر، ترجمه: گیتى حسنى، ماه‏نامه موفقیت، ش11.

 3 . »رمز شادابى و آرامش: بررسى شناخت و كسب شخصیت سالم در زندگى«، فاطمه حقیقت‏جو، روزنامه ایران، 81/5/23.

 4 . »شخصیت سالم«، احمد على هوشیارزاده، ماه‏نامه اروند، سال سوم، ش11.

 5 . »شخصیت سالم: واقعیت یا خیال«، وین دایر، ترجمه: محمد رضا آل‏یاسین، روزنامه همشهرى،

گرداورنده: فرشته شکیباییان